Preeklampsi Nedir? Erken Tahmin, Tarama Yöntemleri ve Riskin Önceden Belirlenmesi

Preeklampsi; gebeliğin genellikle 20. haftasından sonra ortaya çıkan; yüksek tansiyon, idrarla protein kaybı ve başta karaciğer, böbrek ve beyin olmak üzere birçok organı etkileyebilen ciddi bir gebelik komplikasyonu olarak tanımlanır. Dünya genelinde gebeliklerin yaklaşık %2–5’ini etkilediği bilinen bu durumun; hem anne hem de bebek için erken doğum, düşük doğum ağırlığı, plasental yetmezlik ve uzun vadede kardiyovasküler hastalık riski ile ilişkili olduğu belirtilir. Günümüzde obstetrikte temel soru, preeklampsinin gelişmeden önce tahmin edilip edilemeyeceğidir; bu soruya doğru tarama yöntemleri ile olumlu yanıt verilmektedir.

Preeklampsi Neden Olur?

Preeklampsinin tek bir nedene bağlı olmadığı kabul edilir. Güncel bilimsel yaklaşım çerçevesinde hastalık; plasental damar gelişim bozukluğu, endotel disfonksiyonu, anjiyojenik denge kaybı, inflamasyon ve oksidatif stres ile ilişkili çok faktörlü bir süreç olarak tanımlanır. Bu nedenle yalnızca tansiyon ölçümünün yeterli olmadığı, erken biyolojik sinyallerin yakalanması gerektiği vurgulanır.

Kimler Preeklampsi Açısından Risk Altındadır?

Taramanın ilk basamağının risk faktörlerinin belirlenmesi olduğu ifade edilir. İlk gebelik, 40 yaş ve üzeri gebelikler, obezite, kronik hipertansiyon, diyabet ve önceki gebelikte preeklampsi öyküsü temel riskler arasında sayılır. Ancak sadece bu faktörlere bakıldığında, özellikle erken başlangıçlı preeklampsi vakalarının %60’tan fazlasının gözden kaçabildiği, bu nedenle modern yaklaşımın risk faktörlerini ileri tarama yöntemleriyle birleştirmeyi önerdiği belirtilir.

Preeklampsinin Erken Tanısı Mümkün mü?

Evet, günümüzde preeklampsi için çok güçlü erken tanı araçlarının kullanıldığı bilinmektedir. Bu araçlar arasında Uterin Arter Doppler ultrasonu, sFlt-1 / PlGF oranı (kan testi) ve kombine tarama modelleri (FMF, FIGO) ilk sıralarda yer alır.

Uterin Arter Doppler Nedir? Ne Gösterir?

Bu yöntemin, plasentaya giden kan akımını ölçen tamamen non-invaziv bir ultrason yöntemi olduğu belirtilir. Normal gebelikte plasentayı besleyen damarların düşük dirençli hale geldiği; ancak preeklampside bu damarların yeterince genişleyemediği, kan akım direncinin arttığı ve Doppler incelemesinde yüksek PI/RI değerleri ile “çentiklenme” izlendiği ifade edilir.

Ne Zaman Yapılır?

11–13+6. haftalar (1. trimester) arasında Uterin arter PI ve ortalama tansiyonun (MAP) birlikte değerlendirilmesiyle preterm preeklampsinin %75’inin saptanabildiği belirtilir. 18–24. haftalar (2. trimester) arasında saptanan yüksek direnç değerlerinin ise erken başlangıçlı preeklampsiyi %96 duyarlılıkla öngörebildiği vurgulanır.

sFlt-1 / PlGF Oranı Nedir?

Bu testin, preeklampsinin biyokimyasal imzasını gösterdiği kabul edilir. Damar gelişimini destekleyen PlGF seviyesinin azalması ve süreci baskılayan sFlt-1 seviyesinin artmasıyla preeklampsi riskinin yükseldiği bilinmektedir. Bu testin, özellikle şüpheli olgularda gereksiz hastane yatışlarını azalttığı ifade edilir.

En Güçlü Yaklaşım: Kombine Tarama

Tek bir testin yeterli olmadığı, en yüksek doğruluğun anneye ait risk faktörleri, ortalama arter basıncı, Doppler ve biyokimyasal verilerin birlikte değerlendirilmesiyle elde edildiği belirtilir. Fetal Medicine Foundation (FMF) modeli ile preterm preeklampsinin %90 oranında erken dönemde yakalanabildiği vurgulanır.

Preeklampsiden Korunmak Mümkün mü?

Tarama sonucunda yüksek riskli bulunan gebelerde, 11–14. haftalar arasında başlanan düşük doz aspirin kullanımının preeklampsi riskini %60’a kadar azaltabildiği ifade edilir. Ek olarak kalsiyum desteği, dengeli beslenme ve yakın fetal büyüme takibinin önemi hatırlatılır.

Preeklampsi Tedavisi Var mı?

Preeklampsinin kesin tedavisinin doğum olduğu bilinmektedir. Ancak erken tanı sayesinde hastalığın ilerlemeden kontrol altına alınabildiği, anne ve bebeğin güvenliğinin sağlandığı ve gereksiz erken doğumların önlenebildiği vurgulanır. Bu bağlamda erken taramanın, tedavinin kendisi olduğu belirtilir.

Sonuç: Preeklampsi Kader Değildir

Günümüzde preeklampsinin; önceden tahmin edilebilen, erken müdahale ile önlenebilen ve bilgiyle yönetilebilen bir komplikasyon olduğu kabul edilir. Risk faktörlerine sahip olan veya gebelik planlayan bireylerin preeklampsi taraması konusunda hekimleriyle görüşmeleri önerilir.